Hemşirelerin teorik bilgi ve uygulama yeteneğine bağlı bir işlem olan filebotomi yani  venöz yolla kan alma işlemine değinmek istiyorum.Kan alma işleminin öncesi ,yapılma anı ve sonrası  için  belli bir prosedür vardır.İşlem sırasında kullandığımız kan alama tüpleri içinde bir klavuz tabiki de var.

Bu klavuz nedir?

Clinical Laboratory Standards Institute (Klinik Laboratuvar Standartları Enstitüsü) (CLSI) tarafından 2007’de yayınlanan GP41-A6 rehberi ve Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından 2010’da yayınlanan kan alma kılavuzu uluslararası platformda en kabul görenlerdir.Klavuza göre kan alırken bu tüplerin belli bir sırada olması gerektiği belirtilmiştir.

Tüplerin sırası neden önemli? diye düşünebilirsiniz.

Çünkü tüplerdeki katkı maddelerinin birbirlerine bulaşması sonucu yanlış test sonuçları çıkabileceğinden ,bulaş olasılığını engellemek amacıyla Clinical and Laboratory Standards Institute (CLSI)  önerileriyle belli bir sıraya konmuştur.

Peki bu tüpler ne anlama geliyor,hangi  değerleri gösteriyor,sırası,alt üst çevirmek  gerekiyor mu akla birçok soru geliyor akla.O halde öğrenmeye başlayalım.

1)Kan kültürü tüpü

Kan kültürü alınacaksa ilk başta kan kültürü tüpü yer alır.Bu tüpler bakterilerin üremesi için sıvı besiyeri içerir.

Hastanın kanında mikroorganizmanın belirlenmesi sadece tanı açısından değil aynı zamanda prognoz ve tedavi yönünden de oldukça önemlidir. 

2)Mavi kapaklı tüp- Koagülasyon tüpü (Sodyum sitratlı tüp)

Koagülasyon testleri açıklanamayan kanama varlığında, rutin tarama testleri sırasında saptanan anormal bir test sonucunun açıklanması amacıyla veya antikoagülan tedavinin takibi için yapılır.

Koagülasyon testleri için tam kan sodyum sitratlı tüplere alınır. İçerdiği sodyum sitrat kanın çabuk pıthılaşmasını sağlar

Koagülasyon testlerinin doğru bir şekilde değerlendirilebilmesi için antikoagülan/kan oranının  doğru olması gerekmektedir. Antikoagülan/kan oranı, bir kısım antikoagülan ve dokuz kısım tam kan (1:9) olacak  şeklindedir.Ancak bu oran bazı koşullarda değişebilir.Kan eksik olduğu zaman sitrat miktarı fazla olduğundan pıhtılaşma zamanı uzun çıkacaktır.  Aynı şekilde fazla miktarda kan konması da testin sonucunu olumsuz etkiler. Tüp az ya da fazla dolduğunda PTZ ve APTT değerlerini etkilenebilir.

 Kan alındıktan hemen sonra 3-4 kez yavaşça ters düz yapılmalıdır.Kesinlikle çalkalanmamalıdır.

3-.Siyah kapaklı tüp- Sedimantasyon (Sitratlı tüp)

Vucüttaki enflamasyonu göstermek için kullanılır.

Eritrosit sedimantasyon hızı(ESR)  gebelik, menstürasyon ve yaşlılık gibi fizyolojik durumlarda yükselebileceği gibi, patolojik birçok durumda da yükselebilir. ESR tıpkı nabız ve vücut ısısı gibi genel bilgi verir; ciddi hastalıkların çoğunda yükselir, ancak normalde kalabilir.

Bu tüpte kesinlikle çalkalanmaz. 3-4 kez yavaşça ters düz yapılır.

4-Sarı kapaklı tüp-Biyokimya (Jelli serum ayırma tüpü)

Jel pıhtılaşma akvitörü ve separatör içermektedir. Tüpler içinde bulunan jel, tüp çeperinde bulunan silika partikülleri sayesinde serum pıhtılaşmasını hızlandırmaktadır.Serumla plazmanın hızlı ayrılması sağlanır.

Hormon ,mikrobiyoloji ve biyokimya testlerinde kullanılır.

Tüpün çeperindeki silika partikülleri ile alınan kanın tamamen temas etmesi önemlidir.Bunun için numune alındıktan sonra 4-5 kez yavaşça altüst çevrilir, kesinlikle çalkalanmaz.

5)Yeşil kapaklı tüp –Plazma(Heparinli Tüp)

Heparin tüpleri rutin biyokimya ve  acil bio-kimya testleri için plazma numunesi toplamada kullanılır.

Kanın lityum heparin ile karışabilmesi için tüpler 8-10 kez çok yavaşça 180 derece açıyla çevrilerek karıştırılırKesinlikle çalkalanmaz.

6)Mor kapaklı tüp-Hemogram tüpü (EDTA’lı tüp)

Tam kan sayımı eritrosit,lökosit,hemoglabin,hemotokrit,trombosit sayılarını gösteren testtir.

İnfeksiyon,anemi,lösemi gibi birçok hastalığın tanısında yardımcıdır.

Kan alındıktan hemen sonra 8 saniye boyunca yavaşça ters düz yapılmalıdır. 8-10 kez çevrilmelidir, kesinlikle çalkalanmaz.

7) Gri kapaklı tüp- Etanol (Sodyum Florürlü tüp)

Glukoz ölçümünde kullanılan tüplerdir.

NaF’lı tüplere kan alındıktan hemen sonra  8-10 defa yavaşça  çevrilerek karıştırılır.Kesinlikle çalkalanmamalıdır.

Bu bahsediğim kan alma sırası  plastik tüpler için geçerlidir. Cam tüp kullanıldığında kırmızı kapaklı tüp kan kültüründen sonra  alınır.Kırmızı kapaklı tüp boş tüptür yani içerisinde katkı maddesi içermez.Altüst çevirmeye gerek yoktur.Kırmızı kapaklı boş tüpten sonra mavi kapaklı tüp alınır aynı sırayla devam eder.Burada en çok kullanılan tüplere değindim.Başka kullanılan renkte tüpler de bulunmaktadır.Hem bu tüpleri öğrenmek ve kan alma işlemi ile ilgili prosedürleri öğrenmek için aşağıdaki linke tıklayabilirsiniz.

https://docplayer.biz.tr/8855256-Venoz-kan-alma-filebotomi-kilavuzu.html

KAYNAKLAR

1)AYKAL  Güzin ve ark (2016), Personelin CLSI GP 41-A6 Kılavuzuna Uyumu: Eğitim Araştırma Hastanesi Örneği, SAĞLIKTA PERFORMANS VE KALİTE DERGİSİ, S (9): 1-18

2)BÜYÜKAŞIK Yahya, HEMOSTAZ LABORATUVARI: HASTA YATAĞINDAN SONUÇ KAĞIDINA, TÜRK HEMATOLOJİ DERNEĞİ – TEMEL HEMOSTAZ TROMBOZ KURSU,S:13-16

3)KUTLUCA Ali ve ark(2012). Eritrosit Sedimentasyon Hızı ve Klinik Kullanımı, Konuralp Tıp Dergisi,S(3):73-76

4) Dokuz Eylül Üniversitesi Uygulama ve Araştırma Hastanesi Merkez Laboratuvarı,Kan Alma El Kitabı,(Erişim tarihi: 12/20.4.2018), http://hastane.deu.edu.tr

5)GEZER Sefer, Koagülasyon testlerinin klinikte kullanımı,(Erişim tarihi:2012), http://www.thd.org.tr